ಬಿರ್ಜು ಮಹಾರಾಜ್
ಬ್ರಿಜ್ಮೋಹನ್ ಮಿಶ್ರ (ಹಿಂದಿ: बृजमोहन मिश्र) (4 ಫೆಬ್ರವರಿ 1938 – 17 ಜನವರಿ 2022), ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಂಡಿತ್ ಬಿರ್ಜು ಮಹಾರಾಜ್ (ಹಿಂದಿ: पंडित बिरजू महाराज) ಎಂದು ಪರಿಚಿತ, ಲಖ್ನೋ ಕಲ್ಕಾ-ಬಿಂದಾದಿನ್ ಘರಾನಾ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಾಥಕ್ ಶೈಲಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯಕಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ‘ಕಾಥಕ್ ನೃತ್ಯ ತೋಳ’ ಎಂಬ ಗುರುತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.ನೃತ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿ, ಅವರು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಸಂಗೀತದ ಉಪನ್ಯಾಸಕ ಗಾಯಕನಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಶುದ್ಧನೃತ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಕೌಶಲ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ತುದಿಗೆ ಕರೆದಿದೆ. ಅವರು ಕಾಥಕ್ ನೃತ್ಯಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಕಲಾಶ್ರಮನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೆಸರಾನಾಮನಾದ ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಹುಮಾನಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಉಕ್ತಿಗಳು
[ಸಂಪಾದಿಸಿ]ನಾನು ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿ 1938, ಫೆಬ್ರವರಿ 4 ರಂದು ಜನನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಶುಕ್ರವಾರವಾಗಿತ್ತು. ಬೇಸಿಗೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅಷ್ಟು ತಾಪಮಾನವಿತ್ತು... ನಾನು ಜನಿಸುವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹುಡುಗಿಯರು ಇದ್ದರು. ನಾನು ಮಾತ್ರ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಬಂದು ಎಲ್ಲವೂ ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗವೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿದರು... ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಗೋಪಿಯರನ್ನುಂತೆ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ನನ್ನ ಹೆಸರು ಬೃಜ್ಮೋಹನ್ ಮಿಸ್ರಾ ಎಂದು ಆಯಿತು. 'ಬೃಜ' ಕೃಷ್ಣ ಜನಿಸಿದ್ದ ನಗರದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು 'ಮೋಹನ್' ಎಂದರೆ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಬೃಜ್ಮೋಹನ್ ಎಂದರೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ದೇವತೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ದಾರಿ.[೧]
ಒಬ್ಬನೇ ಸ್ಪಂದನಶೀಲ ಇಂಪು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಈಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬೋರ್ ಆಗಿದೆ, ಒಬ್ಬ ನೃತ್ಯಗಾರರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕಂಠಸಾಧನೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಆದ್ದರಿಂದ 10, 20 ಜನರನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.[೨]
ಹಿಂದೆ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಶ್ರೋತಾ ಹತ್ತು ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತುಂಡು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನು ಆದರೆ ಈಗ ಐವನಾಮಲ್ಲ ಒಬ್ಬರಂತೆ ಇರ್ತಿರುವಾಗ, ಶ್ರೋತಾರರು ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು ಸಹ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಹೌದು, ನಾವು ಹಲವರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಬಹಳರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಒಬ್ಬರಂತೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ತಂಡವಾಗಿ ಇದ್ದೆವು. ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಇದ್ದರೂ, ಮತ್ತು ನಾವು ಮೆಟ್ಟಿಲನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.[೩]
ಬಿರ್ಜು ಮಹಾರಾಜ್ ಬಗ್ಗೆ
[ಸಂಪಾದಿಸಿ]ಬೃಜ್ಮೋಹನ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಅವರ ಕಾಮ್ದೇವನ ಒಲವು ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪ್ರೀತಿಯವರಿಗೆ ಅವರು ಭಯವನ್ನು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಟ್ಟನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು. ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅವರು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಹಾಗೆ ಇರೋದು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಚಿತವಾಗಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಶ್ರಮಿಸಿದರು.[೪] ===ಭಾರತದ ಕಥಕ್ ನೃತ್ಯ, ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯ===22 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1981ರಲ್ಲಿ ದ ಗಾರ್ಡ್ಯಾನ್ ಅಂದಾಜ ಮೂಲಕ ವಿಮರ್ಶೆ ರೆಜಿನಾಲ್ಡ್ ಮಾರೆಸಿ (1 ಜನವರಿ 1999). ಭಾರತದ ಕಥಕ್ ನೃತ್ಯ, ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯ. ಅಭಿನವ ಪ್ರಕಾಶನ. pp. 97–. ISBN 978-81-7017-374-8.*ಶನಿವಾರ ರಾತ್ರಿ ವೆಂಬರ್ಲಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಶುದ್ದ ಲ［Lucnowi］ ಶೈಲಿಯ ಪರಂಪರಾವಾದಿ ಸಲೋ ತುಲನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಬೀರ್ಜು ಮಹಾರಾಜ್ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯಿಂದಾಗಿ ಸದ್ರಶಿಯು ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಾಳೆಟ್ಗಳನ್ನು ರೂಪಮತಿ-ಬಜ ಬಹದೂರ್ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
[ಸಂಪಾದಿಸಿ]- ↑ In Reena Shah (January 2006). Movement in Stills: The Dance and Life of Kumudini Lakhia. Mapin Publishing Pvt Ltd. pp. 117–. ISBN 978-81-88204-42-7.
- ↑ About the trend in Bollywood films which he felt was to keep the interest of the public though group choreography in "Movement in Stills: The Dance and Life of Kumudini Lakhia", page=178
- ↑ When he changed over from solo form to group ballet of synchronized action and rhythm thus creating a dynamic impact on the audience in Raksha Bharadia (2006). Me A Handbook For Life. Rupa & Company. pp. 179–. ISBN 978-81-291-1058-9.
- ↑ His dance in the ballet choreography Rati Kamdeva performed along with co-artiste Kumudini Lakhi reviewed in the Statesman in "Movement in Stills: The Dance and Life of Kumudini Lakhia}, page=115.